19 آذر 1401
جمال سروش

جمال سروش

مرتبه علمی: استادیار
نشانی:
تحصیلات: دکترای تخصصی / الهیات و معارف اسلامی-حکمت متعالیه
تلفن: 08133339880-4
دانشکده: دانشکده ادبیات و علوم انسانی

مشخصات پژوهش

عنوان
راه های حل تعارض بین رضا و عدم رضا در موارد تعلق قضاء الهی به کفر و معصیت
نوع پژوهش مقاله چاپ شده
کلیدواژه‌ها
قضا و قدر، رضا به قضا، رضا به کفر، تعارض اخلاقی
سال 1399
مجله معرفت اخلاقی
پژوهشگران جمال سروش

چکیده

در نگاه توحیدی، همة کارها حتی افعال اختیاری انسان، متعلق قضا و قدر الهی است. از سوی دیگر، با توجه به کامل مطلق بودن خدا و احسن بودن نظامش، لازم است که همواره راضی به قضای الهی باشیم. حال وظیفة انسان در موارد کفر و عصیان چیست؟ رضا یا عدم رضا؟ اندیشمندان اسلامی از دیرزمان پاسخ های متعددی به این مسئله داده اند که مهم ترین آنها بدین قرار است: 1. صاحب رساله قشیریه با تخصیص؛ 2. برخی عرفا با تفکیک بین قضا و مقضی؛ 3. میرداماد با تفکیک بالذات از بالعرض؛ 4. ملاصدرا با تدقیق در معنای قضاء و لازمة آن؛ 5. ربانی گلپایگانی با تفکیک قضاء تکوینی از قضاء تشریعی؛ 6. شهید مطهری با تفکیک کار منسوب به خدا از کار منسوب به بنده؛ 7. راه حل دیگر، توجه به ملاک رضایت و عدم رضایت؛ یعنی حسن و قبح عمل است که به نظر نگارنده ریشة حل مشکل است. در این نوشتار، با طرح و بررسی پاسخ های مذکور به روش توصیفی ـ تحلیلی درصدد حل این معمای اخلاقی هستیم.