ثمر مرتضوی

زعفران (Crocus sativus L.) به‌عنوان یک محصول با ارزش اقتصادی بالا، به‌دلیل وابستگی عمیق به شرایط اقلیمی منطقه، در برابر تغییرات اقلیمی، آسیب‌پذیری ویژه‌ای دارد. این تحقیق به ارزیابی تأثیرات تغییر اقلیم بر مناطق مناسب برای کشت زعفران در ایران پرداخته و دو سناریوی اقلیمی A1FI-MI (نمایانگر ادامۀ روند مصرف سوخت‌های فسیلی) و B1TME (نمایانگر گذار به‌سمت فناوری‌های پایدار) را با یکدیگر مقایسه می‌کند. در این مطالعه از نرم‌افزار TerrSet به‌همراه ابزار مدل‌ساز سازگاری تغییر اقلیم (CCAM) استفاده شده و مدل‌های MAGICC7 و SCENGEN برای تولید نقشه‌های تغییرات دمایی و بارشی تا سال 2100 به کار گرفته شدند. داده‌های مرجع اقلیمی (1981-2010) نیز در تحلیل‌های میدانی در نظر گرفته شده‌اند. نتایج نشان می‌دهد که تحت سناریوی A1FI-MI، مساحت مناطق با «توان بسیار زیاد» برای کشت زعفران تا سال ۲۱۰۰ حدود ۸۵% کاهش یافته و از 05/4% به 62/0% از مساحت کل کشور می‌رسد. هم‌زمان، سهم کل زمین‌های فاقد توان کشت به بیش از ۸۰% افزایش می‌یابد که حاکی از کاهش شدید پتانسیل تولید، به‌ویژه در مناطق شرقی است. درمقابل، تحت سناریوی B1TME، اگرچه مناطق با «توان بسیار زیاد» کاهش (تا 93/0%) می‌یابند، یک تغییر مکانی مثبت رخ داده و سهم زمین‌های فاقد توان به‌طور چشمگیری از ۷2/۷8% به 02/55% کاهش می‌یابد. این کاهش عمدتاً به نفع ایجاد یک ذخیرۀ راهبردی از زمین‌های با «توان کم» (افزایش از 07/5% به ۱۴/۵۹%) و «توان بسیار کم» (افزایش از 05/3% به ۱۲/۱۴%) است. یافته‌ها بر ضرورت فوری تدوین راهبرد‌های سازگاری، مدیریت هوشمند منابع و برنامه‌ریزی برای بهره‌برداری از پتانسیل مناطق جدید در غرب و شمال غرب کشور تحت سناریوی پایدار تأکید می‌کنند.