03 تیر 1403
ساسان ملكي

ساسان ملکی

مرتبه علمی: استادیار
نشانی:
تحصیلات: دکترای تخصصی / زبانشناسی همگانی
تلفن:
دانشکده: دانشکده ادبیات و علوم انسانی

مشخصات پژوهش

عنوان
تغییرپذیری در اصطلاحات دارای نام اندامِ سر در زبان فارسی
نوع پژوهش مقاله چاپ شده
کلیدواژه‌ها
اصطلاحات، تغییرپذیری، نام اندام، تصویرگونگی، اقتصاد زبانی
سال 1398
مجله زبان فارسی و گویش های ایرانی
پژوهشگران ساسان ملکی

چکیده

چکیده: مقالۀ حاضر به بررسی تغییرپذیری در اصطلاحات نام اندامی زبان فارسی در سطوح نحوی، معنایی، واژگانی و واژی ـ نحوی می پردازد. پیکرۀ مورد استفاده در این پژوهش، شواهدی هستند که نجفی (1378) برای اصطلاحات دارای نام-اندامِ سر ذکر کرده است. شیوه های تغییرپذیری مطرح در مون (1998) و لانگ لاتز (2006) هم به عنوان چارچوب نظری در نظر گرفته شدند. یافته ها نشان می دهد که اصطلاحات نام اندامی زبان فارسی به واسطۀ فرآیندهای اضافه-سازی، جابجایی نحوی، جایگزینی و حذف، در سطوح مختلف تغییرپذیر هستند. تغییرپذیری در سطح نحوی به صورت پسایند شدگی، قلب نحوی، مصدر شدگی و اسم مصدرشدگی، مجهول شدگی، تغییرپذیری نقشی، اضافه سازی گروه حرف اضافه ای و حذف فعل دیده می شود. در سطح معنایی، تغییرپذیری از طریق چندمعنایی و ایهام شدگی روی می-دهد. تغییرپذیری در سطح واژگانی شامل فرآیندهای اضافه سازی اسم، صفت، قید، جایگزینی اسم، جایگزینی فعل و حذف فعل است و در سطح واژی ـ نحوی نیز اضافه سازی یای نکره و نشانه های جمع مشاهده شد. بررسی ها نشان می دهد که فرآیندهای اضافه سازی و جابجایی نحوی، نشانگر تمایل اصطلاحات به رعایت اصل تصویرگونگی کمیّت و تصویرگونگی پیچیدگی هستند. در عین حال، فرآیندهای چندمعنایی، ایهام سازی، تغییرپذیری نقشی و حذف، نشان از رعایت اصل اقتصاد می دهند.